Dieta dobra dla zębów

Statystyki są zatrważające: próchnica dotyczy 70% osób w Polsce. 85% 6-latków ma próchnicę, a 90% 18-latków posiada ubytki w kilku zębach. Dlatego należy już od najmłodszych lat zadbać o właściwe zwyczaje żywieniowe, które są równie istotnym aspektem mającym wpływ na zdrowie jamy ustnej, jak jej prawidłowa higiena. Sposób żywienia może nasilać bądź zmniejszać ryzyko próchnicy poprzez wpływ na rozwój flory bakteryjnej jamy ustnej oraz wydzielanie śliny.

Jednym z najważniejszych czynników kariogennych (próchnicotwórczych) jest spożycie łatwo fermentujących węglowodanów, a zwłaszcza cukrów niemlecznych – sacharozy, miodu, ale też syropów i soków owocowych. Są one łatwo dostępną pożywką dla bakterii obecnych w płytce nazębnej. Warto jednak zwrócić uwagę, iż obecność białka i tłuszczu w produkcie bogatym w cukry redukuje ich próchnicotwórcze działanie.

Ważne czynniki modyfikujące przebieg próchnicy to: częstość spożycia produktów zawierających węglowodany, ich konsystencja oraz czas kontaktu z powierzchnią zęba. Ryzyko rozwoju wzrasta, gdy cukier spożywany jest często, między posiłkami i w formie, która przylega do zębów (karmelki, krówki, ciasteczka, krakersy). Ze względu, iż ważnym czynnikiem neutralizującym posiłkowe obniżenie pH w jamie ustnej jest działanie śliny, które wymaga czasu, częste posiłki zmniejszają jej efektywność. Również podjadanie w nocy, gdy wydzielanie śliny jest mniejsze, działa niekorzystanie. Warto tutaj wspomnieć, iż ślina w jamie ustnej działa nie tylko jako bufor ładunku kwaśnego, ale działa również przeciwbakteryjnie, usuwa zalegające resztki pokarmowe oraz wspomaga remineralizację szkliwa.

Na wzrost kwasowości wpływa zawartość kwaśnych napojów i potraw w diecie (soki owocowe, napoje energetyzujące, słodkie napoje gazowane, cytrusy, kwaszonki i pikle). Ich pH oscyluje zwykle około 4, gdzie krytyczna wartość pH 5,5 oraz mniej skutkuje demineralizacją szkliwa. Wpływ ma również sposób spożywania napojów – powolne popijanie oraz picie przez słomkę znacznie wydłuża ekspozycję zębów na działanie kwasów.

Do produktów działających przeciwpróchnicowo zalicza się mleko, sery oraz nieprzetworzone produkty roślinne. Mleko dzięki zawartości wapnia i fosforanów wpływa na naprawę wczesnych uszkodzeń szkliwa. Żółte sery twarde pokrywają zęby ochronną warstwą lipidową, a ponadto pobudzają wydzielanie śliny. Produkty bogate w błonnik (warzywa, owoce, pokarmy z pełnego ziarna) zwiększają produkcję śliny oraz ułatwiają usuwanie resztek pokarmowych. Korzystnie dla higieny jamy ustnej działają również bezcukrowe gumy do żucia (które silnie pobudzają wydzielanie śliny) oraz probiotyki (hamują rozwój bakterii próchnicotwórczych).

Wpływ na zdrowie jamy ustnej mają również choroby ogólnoustrojowe i zaburzenia metaboliczne związane z nimi: cukrzyca typu 1 i 2, choroby układu sercowo-naczyniowego, osteoporoza, obniżenie odporności, niedobory witamin i składników mineralnych. Również stosowanie leków zawierających sacharozę sprzyja powstawaniu próchnicy – dlatego wybierając tabletki na ból gardła czy syropy warto wybierać te bez cukru.

Zdrowe nawyki żywieniowe to element istotny w profilaktyce i leczeniu chorób ogólnoustrojowych, ale też poszczególnych układów naszego ciała. Prawidłowa dieta może zapobiegać lub spowalniać procesy demineralizacji szkliwa zębów, a w konsekwencji rozwój próchnicy, której konsekwencją mogą być przewlekłe stany zapalne, utrata zębów, a co za tym idzie pogorszenie funkcjonowania układu pokarmowego.